5510 Sayılı Kanun - İsteğe Bağlı Sigortalılık

28.09.2008 gün ve 27011 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İsteğe Bağlı Sigorta İşlemleri Hakkında Tebliğ” ile, 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun isteğe bağlı sigortalılığa ilişkin hükümleri düzenlenmiş olup, bu düzenlemeler 01.10.2008 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir. Tebliğde yer alan isteğe bağlı sigortalılığa ilişkin ana hükümler aşağıda özetlenmiş olup ayrıca tebliğin tam metni ekte yer almaktadır.
 

1) İsteğe Bağlı Sigortalı Olma Şartları
 

Uluslar arası sosyal güvenlik sözleşmelerinden doğan haklar saklı kalmak kaydıyla; Türkiye’de yasal olarak ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde bulunan Türk vatandaşlarından;
 

a) 18 yaşını doldurmuş olan
b) Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmayan veya (5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin “a” bendi kapsamında) sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içinde 30 günden az çalışan yahut tam gün çalışmayan
c) Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olan
d) İsteğe bağlı sigorta giriş bildirgesiyle Kuruma başvurmuş olan
 

kişiler, isteğe bağlı sigortalı olabilirler.
 

Türkiye ile uluslar arası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinden, isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunmaları halinde Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaz.
 

2) İsteğe Bağlı Sigortalılık Başvurusu
 

İlk defa isteğe bağlı sigortalı olmak isteyenlerin İsteğe Bağlı Sigorta Giriş Bildirgesi ile ikametgahlarının bulunduğu sosyal güvenlik il/merkez müdürlüklerine başvurmaları gerekmektedir. Tekrar isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunacak sigortalıların ise talep dilekçesi ile müracaatları yeterlidir. Ancak ay içerisinde 30 günden az çalışan ya da tam gün çalışmayan sigortalılardan, isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ya da talep dilekçesi ekinde ay içinde zorunlu sigortaya tabi çalışılan gün sayısının beyan edilmesi, isteğe bağlı sigortaya müracaat eden yabancı ülke vatandaşlarından ise Türkiye’de kaldıkları sürenin belgelendirilmesi istenir.
3) İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlangıcı
 

Sigortalılık; giriş bildirgesinin veya talep dilekçesinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden başlar. Eğer başvuru adi posta yahut kargo ile yapılmışsa yine başvuru evrakının Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih; taahhütlü, iadeli taahhütlü veya acele posta servisi olarak gönderilenlerde ise postaya verildiği tarih başvuru tarihi olarak kabul edilir. İsteğe bağlı sigortalılığın başladığı tarihten itibaren; 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesine göre sigortalı olmayı gerektirecek çalışması bulunduğu tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları zorunlu sigortalılıklarının sona erdiği tarihi takip eden günden başlatılır. Eğer zorunlu sigortalılıkla çakışan sürelerde isteğe bağlı sigorta primi ödenmişse bu süreye ilişkin olarak ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri talepleri halinde ilgiliye ödenir yahut daha sonra doğacak borçlarına mahsup edilir.
 

4) İsteğe Bağlı Sigortalılığın Sona Ermesi
 

İsteğe bağlı sigortalılık;
a) İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, buna ait dilekçelerinin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihten önceki primi ödenmiş son günü takip eden günden,
b) Aylık talebinde bulunanların; aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden,
c) Sigortalının ölümü halinde prim borcu bulunmuyorsa ölüm tarihinden, prim borcunun hak sahiplerince 12 ay içinde ödenmemesi veya hak sahiplerinin talebi halinde en son primi ödenmiş ayın sonundan,
d) 5510 sayılı Kanunun 51’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükmü saklı kalmak kaydıyla Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında çalışmaya başladığı tarihten bir gün önce, (b) bendi kapsamına tabi çalışmaya başladığı tarihten itibaren sona erer.
5) İsteğe Bağlı Sigorta Primlerinin Hesabı ve Ödenmesi
 

İsteğe bağlı sigorta primi; 5510 sayılı Kanunun 82’inci maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından belirlenen ve yazılı olarak talep edilen prime esas aylık kazancın %32’sidir. Bunun % 20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalı primi; % 12’si ise genel sağlık sigortası primidir. Yazılı olarak talepte bulunmayan sigortalıların primleri prime esas kazancın alt sınırı üzerinden tahsil edilir. İsteğe bağlı sigorta primi, ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenir. Ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde kendileri veya hak sahipleri tarafından 5510 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte ödenmeyen süreler, hizmet olarak değerlendirilmez. Bu 12 aylık süreden sonra ödenen primler; sigortalının veya hak sahibinin talebi üzerine 5510 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinin üçüncü fıkrası hükümlerine göre iade veya doğacak borçlarına mahsup edilebilir.
6) İsteğe Bağlı Sigortalılık Sürelerinin Değerlendirilmesi
 

İsteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler; malullük, vazife malullüğü, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanmasında dikkate alınır ve bu süreler 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edilir. İsteğe bağlı sigortalılıkta prime esas kazançlar ile prim ödeme gün sayıları kısa vadeli sigorta kolları uygulamalarında dikkate alınmaz. İsteğe bağlı sigortalı olanlar; bakmakla yükümlü olunan kişi olsa dahi, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve genel sağlık sigortası primini de ödemekle yükümlüdürler.
7) 5510 Sayılı Kanunun Yürürlük Tarihinden Önce İsteğe Bağlı Sigortalı Olanlara İlişkin Hususlar
 

5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 506, 1479 ve 2926 sayılı Kanunların ilgili hükümlerine göre isteğe bağlı sigortalılığı devam edenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları herhangi bir yeni yazılı talep alınmaksızın ve Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın 5510 sayılı Kanunun isteğe bağlı sigortalılık hükümlerine göre devam ettirilir. 5434 sayılı Kanuna göre isteğe bağlı sigortalılığı devam edenlerin ise yeni bir yazılı talep alınmaksızın isteğe bağlı sigortalılıkları 5434 sayılı Kanuna göre devam ettirilir.
 

8) Gelir Vergisinden Muaf Olan Kadın İsteğe Bağlı Sigortalılar
 

01.10.2008 tarihinden önce 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı kanunlara göre sigortalı/iştirakçi olarak tescilleri yapılmış olup zorunlu sigortalılıkları sona ermiş kadın sigortalılardan; 193 sayılı G.V.K.’nun 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinde belirtilen işleri hizmet akdiyle herhangi bir işverene tabi olmaksızın sürekli ve kazanç getirici nitelikte yaptıklarını ve 01.10.2008 tarihinden sonra da yapmaya devam ettiklerini belgeleyenler 5510 sayılı Kanuna göre isteğe bağlı sigortalı olabilirler. Bu şekilde isteğe bağlı olan kadın sigortalılar 2008 yılı için 82’inci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının 15 katı üzerinden başlanılarak, takip eden her yıl için bir puan artırılmak suretiyle 30 katını geçmemek üzere malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primi ödeyeceklerdir. Gelir vergisinden muaf olmaları nedeniyle isteğe bağlı sigortaya devam eden kadın sigortalıların bu durumlarının devam edip etmediği Kurum kontrol memurlarınca araştırılabilir